قدیمی ترین متن فارسی که نام قشقائی را به عنوان عشیره در بر دارد کتاب جامع التواریخ حسنی، تالیف تاج الدین حسن ابن شهاب یزدی، از سال ۸۵۵-۸۵۷ هجری(831 تا 833 شمسی) است. و در این کتاب، در قسمتی که به احوال باز ماندگان و شاهزادگان تیموری اختصاص دارد  ذیل اطلاع در باره حکومت سلطان ابراهیم در شیراز اینطور نوشته است:

-  “بای قره چون به حوالی شیراز رسید سلطان ابراهیم لشگر بیرون آورده مصاف دادند. لشکریان ابراهیم غیبت نمودند و سلطان ابراهیم هزیمت یافته به ابر قوه آمد و بای قره پادشاه شد. بر حسب قرار چون به گندمان رسید احشام قشقائی معلوم کردند و اورا گرفته پیش امیر زاده رستم بردند. او اعلام سریر اعلی کرد."

- و بعد از آن در تاریخ حبیب السیر نوشته خوندامیر در سال 929 قمری برابر با( 901 خورشیدی) می خوانیم که ضمن شرح حوادث سال 813 هجری مطابق با 789 خورشیدی از سرزمین قشقا، در ماورالنهر نام می برد.[1]

- و در نوشته های مورخین معاصر نیز هر کس بر اساس برداشت خود، در این مورد حدس و گمان هایی زده است. از جمله در مورد وجه تسمیه نام این قوم نوشته اند: چون آنان دارای اسب های پیشانی سفید بوده اند، قشقا نامیده شده اند، و یا آنان از کاشغر آمده اند، و کاشغر در طول زمان به قشقر و سپس به قشقا تبدیل شده است، و یکی مورخ نیز نوشته؛ چون آنان فراری بوده اند و کلمه فراری؛ قچقنده می باشد، به مرور تبدیل به قشقا شده است و یا آنان را از شهر قش و از طایفه قایی بوده اند قش قایی شده اند و.....

مورخان، در مورد هر رویداد تاریخی، نظرهای متفاوت خود را دارند. و هر مورخی بر اساس عقاید و برداشت و نظرات شخصی اش با تاریخ رو به رو می شود. این امری است که از آن گریزی نیست. و نباید فراموش کرد که یک مورخ قبل از آن که پژوهش گر باشد، یک انسان است. انسانی که در باره هر پدیده ای نظرات و عقاید مختص به خودش را دارد و جایز الاشتباه است. شاید این سوال طرح شود که پس؛ تکلیف کشف حقیقت که نسل های بعدی به آن محتاج هستند چه می شود؟

یکی از اصلی ترین دلیل پراکنده نویسی، مورخین در مورد مردم قشقایی ، فقدان سند و مدرک و نوشته ای در مورد وقایع و حضور در تاریخ باستانی این قوم بوده است؛ از آن جا که این قوم؛  به زندگی کوچ روی اشتغال داشته و سکونت شهری نداشته و مدینه گرا نبوده اند، از خود آثار مدونی به یادگار نگذاشته اند، و چنانچه در دورانی هم به صورت نیمه عشایری و شهری زندگی کرده اند، آثار به جای مانده از آنان شاید از بین رفته و یا تا کنون به دست نیامده باشد.

 متنی در یک لغتنامه بسیار قدیمی به نام برهان قاطع در کتابخانه مجلس شورای اسلامی بود و قشقا، را  چنین معنی کرده بود، " قشقا، سرزمینی است در ترکستان". و منبع خود را نیز کتاب حبیب‌السیر فى اخبار افراد البشر ذکر کرده بود

در ازبکستان فعلی نیز سرزمینی وجود دارد که ایالت(قشقا دریا) نامیده می شود، و مردمی ترک زبان دارد، و زبانی هم به نام ترکی قشقا دریا، موجود است

در دهه های گذشته بر اثر کاوش باستان شناسان در ترکیه در حوزه ای که آسیای ضغیر خوانده می شد،  اسناد و سنگ و گِل نوشته ها و الواحی در حفاری های ناحیه (مشات هویوک)[2]  در باره تاریخ هزاره دوم «پیش از میلاد» و تمدن های موجود در آن دیار به دست آمده است که در مورد تاریخ باستانی آن دیار و اقوام ساکن در آن بسیار ارزشمند هستند.

.

در بخشی از این اسناد و مدارک به دست آمده، پاره ای از اطلاعات مردم قشقا منعکس شده است. این اسناد باستانی، مربوط به قرن شانزدهم -  پانزدهم «پیش از میلاد»  در دوران حکومت و حیات دولت هیتّی است که در آناتولی(ترکیه فعلی) زندگی می کردند. این اسناد نشان می دهند که در حوزه آناتولی و در کنارهای جنوبی دریای سیاه قومی زندگی می کرده که نامش «قشقا» و منطقه ی سکونت آن ها منطقه باستانی «پافال گارنیا» بوده است؛ این ناحیه امروزه در استان های «چانکیری(شانکری)  - Çankırı »  و «کارابواک – Karabük»  بین آنکارا و دریای سیاه و در دامنه مناطق کوهستانی آسیای صغیر قراردارد، و به همین دلیل حوزه و منطقه زندگی این قوم ، به نام سرزمین قشقامعروف بوده است. و در اسناد به دست آمده از شهرهای زیادی به عنوان نشیمن قوم قشقا نام برده شده اند؛ از جمله: کاتهادووا )- ایشوپیتا –(هومسنا-  -تی پیا- کوماماآشارپیا .                  

بر اساس این اسناد کشف شده، قوم قشقا، بیش از سه هزار و ششصد سال  در تاریخ جهان سابقه دارد. و اگر برخی از نوشته ها را در مورد حمله های قبلی قشقایان به سرزمین هیتّی در چهارصد سال قبل از قرن شانزدهم پیش از میلاد را هم به حساب آوریم ، قدمت آن ها در تاریخ به بیش از چهار هزار سال می رسد. و برای درک طولانی بودن این دوره، می توان گفت که تاریخ شناخته شده ایران باستان، که با معرفی قوم ماد، از آن یاد می شود، و در قرن هشتم پیش از میلاد است. و سابقه تاریخی کشورمان دوهزار و هشتصد سال است.  

بنا بر این اسناد، قشقایی ها نه، فراری بوده اند و نه از کاشغر آمده بودند و نه چون در قش(که چنین مکانی در تاریخ وجود ندارد) آمده بودند و نه .......... بلکه قومی باستانی هستند که از چهار هزار پیش به همین نام در تاریخ وجود داشته اند.

 

 برگفته از سایت : http://ghashghaieworld.persianblog.ir/post/2/

[1] به نقل از کتاب تاریخ اجتماعی و سیاسی ایل بزرگ قشقایی – نوروز دّرداری(فولادی)

[2]  دهکده تاریخی در استان توکات کشور ترکیه